مقدمه:
وقتی نخستین بار نوزادتان را در آغوش می گیرید ، تصور اینکه
روزی شش ماهه خواهد شد مشکل است اما طولی نمی کشد که او خواهد توانست روی
صندلی بنشیند. پوره را قاشق قاشق به اطراف بپاشد و چنان با خانواده بجوشد
که گویی همیشه با آنها بوده است .
چگونه کودک در زمان اندکی به چنین پیشرفتی دست می یابد؟
رشد و نمو کودک
کودک طبیعتا با سرعت شگفت انگیزی رشد می کند ، اما هر پیشرفتی که بدست
می آورد و هر نقطه عطف جدیدی که در زندگی خود سپری می کند ارتباط
پیچیده ای دارد به آنچه شما از شادی و امنیت و عشق نثارش می نمایید.
مهمترین نکته ای که در دوران رشد کودک باید به آن توجه داشته باشید آن است که رشد و نمو کودکان با هم فرق دارد.
وزن هنگام تولد
یکی از اولین سوال هایی که مردم پس از تولد نوزاد (البته پس
از پرسش جنسیت او) از شما می پرسد آن است که "وزنش چقدر است؟" وزن هنگام
تولد مهم است چون می توان نموداری کلی از سلامت و سرزندگی نوزاد باشد اما
بدانید که نوزادان سالم اشکال و اندازه های گوناگون دارند. قانون دقیقی
برای وزن نوزاد وجود ندارد، اما وزن کمتر از 2.5 کیلوگرم، نگران کننده است
چون ممکن است نشان دهنده ی کمبود تغذیه داخل رحم یا دیگر مشکلات حین
بارداری باشد.
نوزادان را چند دقیقه پس از تولد وزن می نمایند. عوامل زیادی
شامل سلامت شما ، تغذیه شما در هنگام بارداری شامل سلامت شما ، تغذیه شما
در هنگام بارداری ، عملکرد جفت ، ژنتیک(والدین درشت معمولا کودکان درشت تری
دارند) ، جنس و نژاد بر وزن نوزاد موثر هستند. احتمال دارد که وزن نوزاد
در هفته ی اول پس از تولد مقداری کاهش یابد که تا میزان 8-5 درصد وزن پس از
زایمان او کاملا طبیعی است، چون از محیطی تاریک ، ساکت و مایع وارد
دنیایی روشن و پر صدا شده و باید هوا تنفس کند و غذا نیز به طور خودکار به
او نمی رسد و باید خودش بخورد. حدودا در دو یا سه هفته نوزاد دوباره به وزن
هنگام تولد خود باز می گردد.
بالاترین نیاز کودک محبت است
کودک در صورت جدایی از محیط اطراف ، رشد و تکامل نخواهد یافت .
او فقط زمانی می آموزد و پیشرفت می کند که جزئی از این مجموعه باشد.
همراهی شما ، همسرتان، برادران و خواهران ، دوستان و سایر اعضای خانواده
برای آموزش و تکامل او اساسی است.
فقط با الگوبرداری تنها ، کارها را نمی آموزد ، بلکه برای
شکوفایی کامل استعدادهای خود به تحسین ، محبت و ترغیب اطرافیان نیاز دارد .
بنابراین کارهایی که طبیعتا هر پدر و مادری می کند مانند در آغوش گرفتن ،
صحبت کردن ، رسیدگی به کودک هنگام گریه کردن و برقراری ارتباط با او باعث
می شود حس امنیت و اعتمادی در وجودش پدیدار شود که او را شکوفا خواهد کرد.
شما نیز پیشرفت می کنید
همزمان با آموخته های روز افزون کودکتان در انجام کارها ،
مهارتهای شما نیز به عنوان پدر و مادر برای سازگاری با نیازهای جدید او
بیشتر می شود . با گذشت چهار ماه از تولد کودکتان ، احتمالا به برنامه منظم
روزانه ای برای غذا خوردن ، چرت زدن ، قدم زدن در پارک ، حمام رفتن و خواب
شبانه دست خواهید یافت. الگوی منظم به آرامش و اطمینان هر دوی شما کمک
خواهد کرد.
روند تکامل
روند رشد به ندرت به صورت خط مستقیم است و حتی گاهی ممکن است
به نظر آید کودک گاهی به عقب رفته است . مثلا کودک شما که چندین هفته شب ها
یک سره می خوابیده ، اکنون بی هیچ دلیل روشنی دوباره هر سه ساعت بیدار می
شود .
چنین گام های به ظاهر رو به عقب کاملا طبیعی بوده و در واقع
اغلب علامت جهش رشدی رو به جلو هستند. یکی دو هفته بعد ممکن است متوجه شوید
کودکتان
به طور قابل ملاحظه ای هشیارتر شده و به پیرامون خود بهتر واکنشان می دهد یا روزها کمتر از گذشته می خوابد.
بازی آموزش است
بازی با کودک نه تنها برای سرگرمی ، بلکه زمینه ای برای
تجربیات آموزشی اوست . هر بار که با او بازی می کنید ، نه تنها او را سرگرم
کرده اید ، بلکه درس های با ارزشی در مورد خودش ، خودتان و دنیای پیرامون
به او داده اید.
مثلا وقتی جغجغه ای را برای نوزادتان تکان می دهید تمرکز کردن را یادش
می
دهید و بعد خواهید فهمید که تکان دادن جغجغه است که باعث برخاستن صدا می
شود. وقتی با نوزاد پنج ماهه ی خود بازی مخفی کردن عروسک را انجام می دهید
به او کمک کرده اید مفاهیم پیچیده تری را بیاموزد. مثلا اینکه چیزها وجود
دارند با اینکه ما نمی توانیم آنها را ببینیم. البته زمانی که شما با
کودکتان چنین بازی های ساده ای می کنید طبع شوخی و مزاح او نیز در حال شکل
گیری است و خواهید فهمید کدامیک از کارهای بامزه ی شما برای او جالب تر
است.
نوزاد شما
بسیاری از چیزهای نوزاد ممکن است برای شما تعجب انگیز باشد.
مثلا اغلب نوزادان تازه متولد شده داراری پوست لکه دار ، چروکیده ، اندکی
کبود رنگ هستند که
همه ی اینها طبیعی است و در چند روز ، همگام با رشد و
نمو نوزاد ظاهر و عوض خواهد شد . احتمال دارد نوزاد شما و همسرتان را تا
مدتی در نگرانی بگذارد و
هیجان های تازه ای را تجربه نمایید .
سر کودک
سر نوزاد عموما کاملا گرد نیست مگر اینکه با سزارین به دنیا
آمده باشند . سر نوزاد از استخوانهای نرمی تشکیل شده تا چین عبور از مجرای
زایمانی انعطاف پذیری داشته باشند . به همین علت پس از زایمان سر نوزاد کج و
معوج یا خربزه ای شکل است
به ویژه اگر با وسایل کمکی مانند دستگاه
مکنده یا فورسپس دنیا آمده باشد. این مساله آسیبی به نوزاد وارد نمی کند
وکم کم سر او گرد خواهدشد . نقاط نرم روی جمجمه ی نوزاد را ملاج می نامند.
ممکن است تپش نبض را دراین نقاط ببینید. اگر نوزاد خیلی سریع متولد شده
باشد ممکن است رگ های ریزی روی چهره ی او دیده شود و پوست سرش به علت فشار
زیادی کمی کبود رنگ باشد.
چهره کودک
صورت نوزاد ممکن است به دلیل فشار هنگام زایمان مختصری حالت
فشردگی داشته و چشم هایش پف آلود یا برجسته باشد . اگر چهره او را چروکیده
به نظر می رسد نگران نباشید .او مدت ها در جای تنگی بوده است . در چند هفته
این فشردگی چهره بر اثر رشد صورت در فضای آزاد برطرف خواهد شد.
پوست نوزاد
ممکن است پوست نوزاد هنگام تولد از ماده ی موم مانند چربی به
نام ورنیکس پوشیده شده باشد . این ماده به عنوان سد محافظی عمل کرده و از
خیس خوردن پوست در مایع آمنیوتیک جلوگیری می کند ولی مدت کوتاهی پس ازتولد
پاک خواهد شد. پوست نوزاد ممکن است در آغاز کمی کبود باشد ولی با بهبود
وضعیت تنفس و گردش خون ، کم کم صورتی خواهد شد. اگر پوست او شل و چروکیده
است به این خاطر است که فرصتی برای تشکیل لایه ی جربی زیر پوست وجود نداشته
و به تدریج در چند هفته ی آینده با جمع شدن چربی زیر پوست این حالت برطرف
خواهد شد.
پوست نوزاد در دو سه هفته ی اول معمولا خشک و پوسته دار است و
اغلب نوزادان جوش های سفید رنگی دارند که ناشی از بزرگی غده های چربی است و
به خودی خود رفع می شود.
موی نوزاد
هنگامی که جنین در رحم است بدنش از موهای کرکی به نام لانگو
پوشیده شده است. نوزادان به ویژه نوزادان نارس مقداری از این موهای کرکی را
دارند که کاملا طبیعی است و این موها در چند هفته ی اول خواهد ریخت .
مقدار موی سر نوزادان ممکن است از کاملا بدون مو گرفته تا پوشیده از موهای
پر پشت مجعد باشد که همگی طبیعی است. رنگ و جنس موی نوزاد شما هر چند باشد
در سال اول به تدریج می ریزد و جایش مو تازه می روید که ممکن است با موهای
اول کاملا فرق داشته باشد.
دیگر خصوصیات نوزاد
یکی از نگرانی های والدین پس از تولد نوزاد در مورد اندازه ی
دستگاه تناسلی اوست که ممکن است متورم باشد و این ناشی از هورمونهای مادر
است که حین بارداری از راه جفت به نوزاد رسیده است و قاعدتا باید در چند
روز برطرف شود . محل بریدن بندناف هم ممکن است برایتان ظاهری عجیب داشته
باشد که به سرعت سیاه رنگ شده و بندناف در عرض یکی دو هفته ی اول خشک شده و
می افتد.